Herken je dit?

“Ik kan dat niet.” Je hoort het voor je kind het geprobeerd heeft. Bij het aanleren van fietsen, bij een nieuwe sport, bij een oefening die iets moeilijker is.

Je kind vraagt honderd keer of het goed is. Het durft niets alleen te vragen aan een winkelier. Het scheurt een tekening door omdat er één lijn scheef staat. Het zegt over zichzelf: dom, lelijk, saai, de slechtste van de klas.

En jij zegt dat het niet waar is, elke keer opnieuw, en het verandert niets.

Waar weinig zelfvertrouwen vandaan komt

Wat je als ouder kunt doen

• Prijs concreet, niet algemeen. “Je hebt die som drie keer opnieuw geprobeerd” in plaats van “je bent knap”.
• Neem niet over. Zelfs als het sneller gaat wanneer jij het doet. Elke keer dat je overneemt, bevestig je onbedoeld: jij kunt dit niet.
• Geef verantwoordelijkheid die past. Zelf de tafel dekken, zelf de boekentas maken, zelf de bakker bellen. Nut hebben doet meer voor het zelfbeeld dan geprezen worden.
• Laat je kind je zien falen. En zien hoe je daarmee omgaat.
• Vergelijk niet, ook niet positief. “Jij bent veel netter dan je zus” leert dat waarde relatief is.
• Zorg voor één domein waar het kind uitblinkt. Sport, muziek, tekenen, dieren, techniek. Eén plek waar het “de goeie” is, straalt af op alle andere.
• Wees geduldig. Zelfvertrouwen groeit stap voor stap. Soms zijn er snel kleine veranderingen merkbaar, terwijl duurzame groei meer tijd vraagt.

De valkuil van het vergelijken

Er is één gewoonte die zelfvertrouwen sneller afbreekt dan wat ook: vergelijken.

Kinderen doen het voortdurend, en de school is erop gebouwd. Wie de derde beste van de klas is, weet dat er twee betere zijn. Wie voor een sportploeg als laatste gekozen wordt, weet het ook. Daarbovenop komt sociale media, waar iedereen zijn beste twee procent toont en jouw kind zijn volledige honderd procent daarmee vergelijkt.

Wat helpt, is de maatstaf verplaatsen: niet vergelijken met anderen, maar met jezelf van vorige maand. “Kon je dit in september ook al?” is een vraag waarop het antwoord bijna altijd bemoedigend is, en het is de enige vergelijking die eerlijk is.

Voor ouders geldt hetzelfde. Ook positief bedoelde vergelijkingen — “jij bent veel netter dan je broer” — leren een kind dat zijn waarde afhangt van hoe anderen het doen.

De rol van falen

Er is een hardnekkig misverstand dat zelfvertrouwen groeit door successen. Het groeit door successen die er eerst niet waren.

Een kind dat alles vlot kan, leert weinig over zijn eigen veerkracht. Een kind dat drie keer viel en de vierde keer bleef fietsen, weet iets over zichzelf dat niemand het kan afnemen.

Daarom is het beschermen van kinderen tegen elke tegenslag — hoe liefdevol ook bedoeld — een van de belangrijkste oorzaken van weinig zelfvertrouwen. Wie nooit gefaald heeft, weet niet dat falen te overleven valt, en gaat het dus vermijden.

In de begeleiding zoeken we bewust naar opdrachten die kunnen mislukken. En wanneer ze mislukken, is dat geen tegenvaller maar precies het moment waar we naartoe werkten.

Het verschil tussen tien weken en tien maanden

Ouders vragen terecht hoelang dit duurt. Het eerlijke antwoord is dat er twee snelheden zijn.

Snel — enkele weken. Concrete durfsituaties. Iets vragen in een winkel, meedoen aan een activiteit, een antwoord geven in de klas. Zodra een kind een reeks kleine geslaagde stappen zet, verandert daar iets zichtbaar.

Traag — maanden. De onderliggende overtuiging over zichzelf. Die is jaren opgebouwd en buigt niet in enkele sessies om.

Wat dat betekent voor de verwachting: je zult vrij snel merken dat je kind méér durft, en pas veel later dat het ánders over zichzelf denkt. Beide zijn winst, maar de tweede is de blijvende.

Voor ouders is dat ook een geruststelling. Als er na zes weken nog geen ommekeer in het zelfbeeld is, betekent dat niet dat het niet werkt. Het betekent dat je op het juiste spoor zit, maar dat er tijd nodig is.

Maak een afspraak voor een kennismakingsgesprek →